Etiketler

, , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

10469488_247949362061950_3062252838322435434_n

Türklerde lohusa olan kadınlara ve balalarına saldıran ve kötülük eden tinsel varlıklardır. Adı “Albız, Albıs, Albas ve Albastı” olarak süreçlenmiş ve tamamı günümüzde kullanımını sürdürmektedir. Kötülük ile eş anlamlı olup görünmezdirler. Kadını ve balasını bunlardan uzak tutmanın ve korumanın en önemli yolu ise onun korktuğu ve çekindiği bir renk olan ala ve kızıl renk türevlerini ona karşı kullanmaktır. Bu nedenle Lohusa olan kadınlara ala ve kızıl renklerde taç, bez, örtü vb. nesneler takılır yada bulunduğu yere konulur. İyilik ile eş anlamlı olan ve bir ikinci tinsel varlık konumunda bulunan kutlu Umay dan da hem lohusa kadın hemde balasını korumak için yardım dilenilir. Umay çok daha güçlü ve Iduk sayılmış olan iyiliğin gücüdür.  Doğum öncesi, doğumda ve doğum sonrası kadınların ve balalarının en güçlü koruyucusu durumundadır. Her önemli ve güçlü kadın bir Umay benzeridir. Onun el verdiği kadına kötülük uğrayamayacağı gibi,  güçlü, bereketli ve sağlıklı bir doğurgan olacaktır. Bu nedenlerle Umay için adaklarlar adanır, çaputlar bağlanır. İşte Albız ise bu tinselliğin tam karşısında yer alır.

Görsel çalışmasında yer alan Albız betimlemesinin baş kısmında Türk abecesi ile Albız yazan bir bediz – bitig (hat) vardır. Saçları dağınık, gözlerinin ışığı sönmüş ve renksiz karanlık bir bakışı olan, derisi erimiş, ağzı bir tin öğütücüsü, kötülüğün, kıskançlığın ve ölümün eli olmuş dişil bir kara duman olarak betimlenmiştir.

Alın oku yer altına odaklı, üzeri yılan ongunlu, dört yer altı ve üç ötesi ile toplam yedi kat derinliği imleyen gövde kesitleri ile betimlenmiştir.

  • Arapça dan türediği düşünülen şeytan ve kötülük ile eşleştirilen iblis’in,
  • süreç – bölgesel – anlamsal değişim geçirmiş olan ve İskandinavya anlatılarında “Elf” olarak sözü edilen, aslında sözde germen ve latin kökeninde “albiz, albus, albio” olarak seslendirilen sözcüklerinin de  Türk Albız sözcüğünden türemiş olduğunu da düşünmekteyim.
  • Arapların “İblis” inancında, İblis önceden iyi bir varlıkken sonradan kötülüğün başını çekmiş ve aynı süreçte Albız da ilk dönemler İyilik istenen bir tinsel varlıkken daha sonradan tamamen kötülüğün eli olagelmiştir.
  • Albız düşüncesi sonraki dönemlerde lohusa ve balaların dışında herkese uykusunda uyku felci yaşatan “albastı, albasan ve karabasan” adları ile bilinmeye yeniden başlamıştır.

– Kürşad BAYTOK

Reklamlar