Etiketler

, , , , , , , , , , , , , ,

dombra

“Tambur” için köken bilim sözlük kaynakları “kökeni belli olmayan” der. Köken önerisi  Arapça “kuzu kuyruğu” anlamına gelen “dumba-i bara” dan tutun, Sümerce “Pantur” a kadar yolculuk etmektedir. Nişanyan ise bu çalgı için, tüm Türk ülkelerindeki yaygın kullanımını, Türkçeyi ve Türk ağızlarını elinin tersi ile itmektedir. Bu sözcüğün Arap ve Fars bölgelerinde, “Tanbur, Tunbur” şeklindeki anlamının “Horasan telli çalgısı” olduğunu da söyleyerek; Arap ve Fars kökenli bir sözcük olduğunu yazmaktadır. Hiç bir aklı başında dil bilimci, bu sözcüğe Arapça ve Farsça bir anlam vermeden ve Horasan telli çalgısı  dedikten sonra, Fars ve Arap bölgelerinde kullanılmayan hatta var olmayan Tambur için bu şekilde köken öneremez.. Gerçekten köken Arapça yada Farsça ise, Tambur o dillerde kullanılan “Tanbur, Tunbur” adı ile bir anlam ve sözcük ayrımına iye olmalıdır. Sonuçta tek bir anlam vererek; “Horasan telli çalgısı” denmektedir ve dolayısıyla Türk telli çalgılarını imler.

Görülen odur ki  “Tambur” adı Türkçe den Arapça ve Farsça ya geçmiştir ve onların ağızlarına “Tanbur, Tunbur” olarak aynı yapıyla uyarlanmıştır. Tambur Horasan’dan Anadolu’ya kadar olan bölgede yer alan ve Türkler tarafından kullanılan bir çalgıdır. Geniş Türk Yerleşim bölgelerinde sıkça kullanılan kadim “Dombıra” çalgısı, “Tambur” un  hem çalgı kökeni, hem de köken sözcüğü olmalıdır.

Sözcüğü İnceleyelim ;

“Tom” kökü;

özellikle en erken dönemde tahta nesneleri “yığmak” ve dolayısıyla yuvarlak yapıda kesilmiş ağaçları, yine aynı yapıda “yığmak, büyütmek, genişletmek” anlamlarındadır. “Tomar, Tomruk” sözcüklerinde olduğu gibi. “Tomruş” ise doğrudan “yuvarlak olarak, tepsi gibi kesilmiş ağaçtır.” İleride “T-D” değişimi ile bir çok sözcüğün kökenini oluşturacaktır. “Tombul, Tombay – Dombay (Manda, Camış), Tombalak” vb.

“Bır” ;

“genizden ve içten” gelen sestir. Örneğin “Bırkığ” sözcüğü “atın ve eşeğin genizden gelen sesidir”. “Bır” sözcüğü Türkçe de yer alan “B-M” değişkeni ile “Mır ve Mırlama” nın da kökenidir ve “kedi için” içten gelen sestir. Yakut Türkleri sivrisieneğe “vızıldayan” anlamında “bırtaq, bırtax” demişlerdir. Günümüzde dahi soğuktan içi titreyen bir kişi “r” sesini uzatarak “bır” demektedir ve içten gelen bu sesi dışa vurmak istemektedir.

Dolayısıyla “Tom-bır, Tam-bur, Dom-bır-a” sözcükleri, Türkçedeki bilindik “T-D” değişimi, “geniş ve dar sesli” değişimleri ile birbirlerini karşılamakta olup, çalgının yapısını ve işlevini de belirterek; “YUVARLAK KESİMLİ GENİŞ AĞAÇ İÇİNDEN ÇIKAN SES” anlamına gelmelidir.

– Kürşad BAYTOK

Reklamlar