Etiketler

, , , , , , , , ,

Yazıtın Bulunduğu Yer ve Yazıtın Adı: 

Gurvaljin Uul yazıtı, bugün Moğolistan Halk Cumhuriyeti’nin Bulgan Aymag bölgesinin sınırları içinde, Gurvanbulag Sum’un 17 km güneydoğusundaki Gurvaljin Uul’da (Üçgen (şeklindeki) Dağ’da) (1176 m, 48 T 0391596, UTM 5276223) bulunmaktadır. Yazıt, 130-103 x 98-92 cm boyutundaki granitten bir kaya üzerine yazılmıştır. Yazıtın başka bir yere (anıt mezara) götürülmek üzere burada hazırlanmış olduğu anlaşılmaktadır. Zira aynı granit yatağında başka bloklar da yerlerinden murç, keski vb aletlerle kesilip üzerlerine yazı yazılmak üzere hazırlanmıştır. Gurvaljin Uul yazıtı, bu yönüyle diğer kaya yazıtlarından farklılık gösterir.

https://onturk.wordpress.com/2011/04/24/gurbelcin-gurvaljin-uul-yaziti/

Gurvaljin” kelimesi Moğolca’da “üçgen”; “uul” ise, “dağ” anlamına gelmektedir. Kazılı / yazılı olduğu granit kaya parçası, üçgen şeklindeki bir dağın eteğinde (bk. foto: 1) bulunduğundan yazıt, Moğol bilim adamları tarafından “Gurvaljin Uulın Türeg Biçes (Üçgen Dağın Türk yazıtı)” şeklinde adlandırılmıştır4. Yeri O. NAMNANDORJ tarafından tespit edilen yazıt üzerinde ilk yayınlar Moğol ve Rus bilim adamlarınca yapılmıştır. Türk bilim adamları ise, yazıtın adına konuyla ilgili çalışmalarında “Gürbelcin Yazıtı”, “Gürbelçin Yazıtı”, “Gürbelçin Abidesi”, “Gurbalcin Yazıtı”, “Gurvaljin Yazıtı”, “Gurvaljin Uul Yazıtı” şeklinde yer vermişlerdir. Yazıtın Türk bilim adamları tarafından “Gürbelcin/Gürbelçin Yazıtı” şeklinde adlandırılması kanaatimizce doğru değildir. Zira bu şekliyle söz konusu kelime grubu “üçgen yazıtı” anlamına gelmektedir. Oysa yazıtın adı, Moğolca’da “Gurvaljin Uulın Türeg Biçes’ kelime grubuyla karşılanmıştır. Moğolca bu kelime grubunun Türkçe’deki tam karşılığı “Üçgen (şeklindeki) Dağ’daki Türk Yazıtı (Üçgen Dağın Türk Yazıtı / Üçgen Dağ’daki Türk Yazıtı) şeklindedir.

Gurvaljin Uul Yazıtı Kaç Satırdır? 

Yazıt hakkında bilgi veren kaynaklarda bazı bilim adamlarının 1 satırdan oluştuğunu kaydettikleri görülür. Yazıt üzerinde tarafımızdan yapılan epigrafik belgelemede yazıtın 130-103 x 98-92 cm boyutundaki granit blokun 70 cm’lik bir alanına13 (Kök)türk harfleriyle 1 satır hâlinde son derece ustaca kazındığı, 8 cm büyüklüğündeki 15 karakterden oluştuğu; yazılı yüzeyin 16 cm üst tarafında ayrıca (Uygur dönemine ait) iki damganın bulunduğu tespit edilmiştir.

Dipçe : Divânü Lügati’t-Türk’te; “قُلباَق Kulbak :” “Bir Türk tapganın, din ulusunun adıdır. Balasagun dağlarında bulunurdu. Anlattıklarına göre, bir gün sert bir kaya üzerine “تآنغرِ كُلِ كُلبَك Tengri kulı Kulbak” diye yazar, yazı apak meydana çıkar, bir de bir ak kaya üzerine bu yazıyı yazar, yazı kara olarak belirir. İzleri bugüne kadar durmakta imiş.”

Bu ibare, günümüz Türkçesi ile “(Ben) Tanrı kulu, yazdım.” anlamına gelmektedir. Yazıttaki bu ibare, Kaşgarlı Mahmud’un anlatmış olduğu Kulbak adlı eski Türk erenini akla getirmektedir.

Dipçe Kaynak : Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati’t – Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt I, sayfa 474-475 ve Cilt III, sayfa 80

Reklamlar