Etiketler

, , , , ,

Nevruz, yeni gün anlamıyla kuzey yarımkürede kışın yerini bahara bırakılması sürecinin sembolik başlangıcıdır. Bu sembolik başlangıç, yer yüzünde geceyle gündüzün eşitlendiği yani “ekinoks” un ortaya çıktığı 21 Marttır. Bu tarihten sonra, kuzey yarımküre, kışın ağınşartlarından yavaş yavaşkurtulur ve güneşli, bereketli ve umutdolu günlerin habercisi bahar mevsimine kavuşur. Kuzey yarım kürenin Orta Asya’dan Avrupa içlerine uzanan orta bölümündeki yay veya hilal üzerinde, bu büyük dönüşümün anlamı da çok büyük olmuştur. Türk Takvimi’nde bir gün 12 bölüme ayrılır, her bölüme Çağ adı verilirdi. Bir çağ iki saat, dolayısıyla bir gün de 24 saattir. Herbir çağ ise sekiz Keh ten ibarettir. Yılbaşı olarak gece-gündüz eşitliğinin yaşandığı 21 Mart, Nevruz günü olarak kutlanır. Oniki Hayvanlı Takvim ve Melikşah’ın Celali Takvimi’nde yılbaşı olarak belirlenen 21 mart, Divânü Lügati’t-Türk’te de ilkbaharın gelişi olarak belirtilir.

https://onturk.wordpress.com/2011/03/15/turkun-bayrami-nevruz/

Tarihin ve takvimin başlangıcından söz açarak ve devirleri ve coğrafyaları aşarak günümüze büyük bir kültür birikimi olarak ulaşan nevruzun, Türk kültüründeki en zengin ve sanatlı örnekleri şiir alanında karşımıza çıkmaktadır. Baharla birlikte yeniden canlanan doğaya, yeniden canlanan doğanın ilhamettiği aşka kayıtsız kalması mümkün olmayan şiir sanatı, nevruzdan ve nevruz kutlamalarından olabildiğince esinlenmiştir. Bu şiirlerin kimileri salt şiir olarak değer taşırken, kimileri de, tarihsel süreçlerin ve bugünkü Türk coğrafyasının nevruz birikiminin şiir arşivini oluşturmaları bakımından önemlidir. Bu şiirler geçmişten günümüze, Balkanlar’dan Türkistan’a büyük bir coğrafyada nevruz coşkusunun Türk diliyle şiirleştiğini göstermektedir.

Selçuklu ve Osmanlı’da millî bayram olarak kutlanan Nevruz, Nevruziye adlı şiirlere ve şenliklerle ziyafet verilerek kutlanırdı. Özel olarak hazırlanan Nevruziye adlı macun Osmanlı döneminden kalan bir kültür olarak bu gün hâlâ Manisa’da 21 Mart’ta Mesir macunu şenlikleri yapılmaktadır. Alevi ve Bektaşiler arasında da kimi yorelerde eski takvime atfen Mart Dokuzu adi verilerek kutlanan Nevruz’da özel ayinler yapılırdı.

Nevruz diğer Türk devlet ve topluluklarında da kutlanılır. Bunlardan Azerbaycan’da Novruz, Kazakistan’da Navrız meyrami (Наурыз мейрамы), Kırgızistan’da Nooruz, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde Mart dokuzu Kırım Türklerinde Navrez, Batı Trakya Türkleri’nde Mevris adları ile anılır. Farsça’da yazılışı Nouruz’dur. Türk kökenli bir devlet olan Kazakistan’da (Наурыз мейрамы) Navrız meyrami adı ile kutlanan Nevruz Arnavutluk’ta ise Sultan Nevruz olarak isimlendirilir.

Aşağıdaki örnekler, nevruz geleneği içerisinde törenlerde, yemeklerde, oyunlarda ve diğer ritüellerde söylenen; şiir biçimdeki, alkış, kargış, dua, tekerlemelerden oluşur. (Onlarca eser örnek olarak kısaltılmış ve birer örnek verilmiştir)

ALTAY TÜRKLERİ

“Cas keldi sakıltalu cas

Calkınla cıltıldap

Can mırta tıbırag

Cajıl kebi cayılıp

Cılı cıbar oylandı

Cük-sanamdı oyladıp

Cüregimdi cımjadıp”

(Türkiye Türkçesi)

“Özlediğimiz bahar geldi

yıldırım ile yanarak

yağmur ile seslenip

yeşil renkle yayılıp

Sıcak rüzgarlar esti

Düşüncemi netleştirip

Yüreğimi yumuşattı.”

AZERBAYCAN TÜRKLERİ

“Novroz gelir, yaz gelir.

Neğme gelir, saz gelir.

Bağçalarda gül olsun,

Gül üste bülbül olsun.”

“Kış geçti, bahar geldi,

Bülbülden ses geliyor

Horuz bannaması duyuluyor

Şatman, şatman,

Nevruz günü mübarek

Koy çıra yansın ve dostunda

Koy ateş sönsün kötü insanın

Koy Allah hoş baht etsin

Açık gönüllüye ve cömerde”

BAŞKURT TÜRKLERİ

“Matur bulha balağız

Urı yakşı karagız

Yaman küzzen haklagız

Nawruz ulhın möbarek”

(Türkiye Türkçesi)

“Güzel olsa çocuğunuz

Ona iyi bakınız

Yaman gözden saklayınız

Nevruz olsun mübarek”

ÇUVAŞ TÜRKLERİ

“İlkbaharda kesilmiş bahar odunu

Beyaz İdil’e gitsin yol olsun,

Bizim çalıştığımız bizim yaptığımız,

Baba anne evine mal olsun

Ah! Babacığım anneciğim,

Ayağınızın altına döşeme olayım mı?

Severseniz basın

Sevmezseniz kaldırın

Makinayla kesilmiş çemberin başı

İpek yetmediği için açık duruyor,

Sizin elinizdeki dolu kadeh,

Ben şarkı söylemediğim için duruyor”

KAZAK TÜRKLERİ

“Qıs ötip, qar ketip,

Şıraylı jaz jetip,

Şaruanı kenelgen

Meyramı ejelden

Quttı bolsm, bul Naurız!”

(Türkiye Türkçesi)

“Kış geçip, kar gidip,

Aydınlık yaz gelip,

İçin rahatlayıp,

Bayram olan ezelden,

Kutlu olsun bu Nevruz!”

KIRGIZ TÜRKLERİ

“Beştogool Nooruzdun

Bakıloo baştalışı

Eski cıl menen canıcıldın

Cankırap atalışı

Ay aalamdı canılap

Allanın Nooruz canırat

Nooruzdamada bayçeçeke

Kar türtüp çıgat

Bayçeçekey mayram eken

Kazanı tolo ayran eken

Kaynatıp baarı sümölök

Karı, caşta sayran eken

Beştogool’do cez geldi.”

(Türkiye Türkcesi:)

“Beştogool Nevruz’un

Nezareti başlangıcı

Eski yıl ile yeni yılın

Parlak bir ada sahip

Bütün beşeri alemi yenilenir

Allah’tan Nevruz yenilenir

Nevruz’lamada kar çiçeği

Karı delerek çıkagelir

Karçiçeği bayramı

Kazanı dolu yoğurt

Kaynatır hepsi sümölök

Koca-yaşlı herkesin bayramı

Beştogool’da bahar geldi.”

ÖZBEK TÜRKLERİ

“Nevruz geldi yaz geldi

Durna geldi, gaz geldi,

Yemyeşil car bağlardan

Bülbül deyin evaz geldi

Nevruz geldi bu gece

Pişirin Nevruz goca

Goca vişirin momolara

Veraylik cuft coca ”

TÜRKİSTAN

“Noruz kâldi cahanga, cahan bolur arzanlik,

Yağdılar abensan, buğdaylar bolur danlik.

Aç-oruk ham kâmbâgâl barçisi bolur nanlik,

Nanga toyup har gaday öyüda kİlur hanlık,

Tohular tuhum basip, çöçilâr künidur bu kün”

TÜRKİYE

“İhsan Sofrası açıldı

Eriştik Sultan Nevruz’a

Aşkı âleme saçıldı

Eriştik sultan Nevruz’a

Gönlümüz sevinçle doldu

Canlar cananını buldu

İklimimiz bahar oldu

Eriştik sultan Nevruz’a

Meldana çerağlar yandı

Bütün mevcudad uyandı

Kainat nura boyandı

Eriştik sultan Nevruz’a

Sular çağlayar coştu

Dem ile devranlar hoştu

Damlalar deryaya koştu

Eriştik sultan Nevruz’a

Sevdik sefa sünbülünü

Şad ettik can bülbülünü

Kokladık aşkın gülünü

Eriştik sultan Nevruz’a

Selat, selam ettik

Şah’a Sarıldık Resulullah’a

Secde eyledik Allah’a

Eriştik sultan Nevruz’a

Rıza’yla ayağa kalktık

Doğan nur ayna baktık

Sonsuzluk bahrine daldık

Eriştik sultan Nevruz’a”

TÜRKMENİSTAN

“Nevruz geldi, yaz geldi

Garga gitti, gaz geldi

Oturan adamlara,

Bilbilden ovaz geldi

Bizim atlar garadır,

Başın silkip baladır,

Novruz geldi, gelmedin

Yaş yüreğim yaradır

Kir yuvsa, serse nâder?

Yüp üste gerse nâder?

Novruz güni eneler,

Gızın goyberse nâder?

Nevruzun baharıdır,

Cuvangül nahalıdır,

Gız-oglan bir-birini,

Seçmeli manalıdır

UYGUR TÜRKLERİ

“Yilbeşi, noruz küni

Âlâm gülistan bulgısı

Asmandin yer yüzüğe

Abu rahmet yakgusi

Her oğul hizmet kılıp

Uztazın kılsa razi

İkki alemde bu perzend

Hak rizası tabgusi

Noruz keldi cihanga

Berip eytgın atanga

Atan bersün bir tenge

Apirip bergin mumanga

Mollan bersün kuçnaçka

Kuçnaç salsun sandukka

Kendi noruz eyşi binar eytgılı

Barca adem könlinişada etgili”

Dipçe : Bu bayram Ergenekon Destanı  ile de ilişkilendirilmekte ve Ergenekondan çıkış günü kabul edilmektedir.

1) Azerbaycan
21 Mart Nevruz Bayramı (Resmi Tatil)

2) Kazakistan

21 Mart Nevruz Bayramı (Resmi Tatil)

3) Kırgızistan

21 Mart Nevruz Bayramı (Resmi Tatil)

4) Özbekistan

21 Mart Nevruz Bayramı (Resmi Tatil)

5) Türkmenistan

21 Mart Nevruz Bayramı (Resmi Tatil)

6) Türkiye

21 Mart Nevruz Bayramı

7) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti

21 Mart Nevruz Bayramı

Azerbaycan Hükümet Başkanı Neriman Nerimanof’un Mustafa Kemal Paşa’ya Nevruz dolayısıyla çektiği 24 Mart 1921 tarihli telgraf;

Cenubi Kafkasya Komiseri, Azerbaycan serbest Harbiye Mektebi Talebeleri, iki bölüklü Süvari Nişancı Türk Alayı askerleri, Türk Milletinin, büyük Nevruz Bayramını tebrik ediyor ve biz ümid ediyoruz ki Azerbaycan İnkılap Ordusu kahraman Türk Ordusu ile beraber Garp emperyalizmi tazyikinde bulunan Şark milletlerini yakında kurtarırlar. Yaşasın Şark İnkılap başları Mustafa Kemal!

Reklamlar